وحى فرستاد كه غم مخور دنيايى است كه به دست مىآورند ( و در آخرت بهره اى ندارند ) رسول خدا ( ص ) خوشحال شد ، و اين است معناى آيه * ( « وَما جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْناكَ إِلَّا فِتْنَةً لِلنَّاسِ » ) * يعنى ما اين پيشامد را مايه امتحان مردم قرار داديم « 1 » . مؤلف : اين روايت را تفسير برهان هم از ثعلبى نقل كرده كه او در تفسير خود بدون ذكر سند از سعيد بن مسيب روايت كرده است « 2 » . و در تفسير برهان از كتاب فضيلة الحسين بدون ذكر سند از ابى هريره روايت كرده كه گفت : روزى رسول خدا ( ص ) فرمود : در عالم رؤيا بنى الحكم و يا بنى العاص را ديدم كه بر فراز منبرم جست آن طور كه ميمونها بالا و پائين مىروند ، آن روز رسول خدا ( ص ) آن قدر ناراحت به نظر مىرسيد كه تو گويى خشم از سر و روى نازنينش مىباريد ، و ديگر تا زنده بود كسى او را خندان نديد تا از دار دنيا رحلت فرمود « 3 » . و در الدر المنثور است كه ابن مردويه از عايشه روايت كرده كه روزى به مروان حكم گفت من خود از رسول خدا ( ص ) شنيدم كه به پدرت و جدت مىفرمود : شمائيد آن شجره ملعونه در قرآن « 4 » . و در مجمع البيان گفته است : رؤيايى كه رسول خدا ( ص ) در خواب ديد اين بود كه ميمونهايى از منبرش بالا مىروند و پائين مىآيند ، و اين جريان وى را دچار اندوه ساخت ، و اين خواب را سهل بن سعيد از پدرش روايت كرده ، آن گاه اضافه مىكند كه همين معنا از حضرت ابى جعفر ( ع ) و از امام صادق ( ع ) روايت شده كه فرموده‌اند : بنا بر اين تاويل شجره ملعونه در قرآن همان دودمان بنى اميه‌اند « 5 » . مؤلف : منظور ما از نقل كلام صاحب مجمع اين بود كه از ايشان بپرسم چرا اين معنا را تاويل ناميده و حال آنكه تناسبى با تاويل ندارد ؟ بلكه انطباق آيه شريفه با اين روايات تنزيل است نه تاويل ، مگر آنكه در پاسخ بفرمايند گاهى كلمه تاويل در مطلق توجيه مقصود ، استعمال مىشود .

--> ( 1 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 191 . ( 2 ) تفسير برهان ، ج 2 ، ص 426 . ( 3 ) تفسير برهان ، ج 2 ، ص 426 ، ش 16 . ( 4 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 191 . ( 5 ) مجمع البيان ، ج 4 ، ص 66 .